'Y Llyfrgell': Eisteddfod Genedlaethol Meirion a’r Cyffiniau, 2009


FFLUR DAFYDD YN ENNILL GWOBR GOFFA DANIEL OWEN

Fflur Dafydd yw enillydd Gwobr Goffa Daniel Owen, Eisteddfod Genedlaethol Meirion a’r Cyffiniau eleni, mewn cystadleuaeth a ddenodd saith o lenorion.

Rhoddir Gwobr Goffa Daniel Owen am nofel sydd heb ei chyhoeddi gyda llinyn storiol cryf, heb fod yn llai na 50,000 o eiriau. Y beirniaid eleni oedd John Rowlands, Geraint Vaughan Jones a Rhiannon Lloyd, a Y Llyfrgell yw teitl y nofel fuddugol.

Rhoddwyd £3,100 o’r wobr ariannol eleni gan Ymddiriedolaeth D Tecwyn Lloyd a £1,500 gan Siop Awen Meirion, Y Bala.

Tair blynedd wedi iddi ennill Medal Ryddiaith Eisteddfod Abertawe a’r Cylch 2006, ac ychydig fisoedd wedi iddi gipio gwobr Awdur Ifanc Oxfam a Gwyl y Gelli 2009 am ei nofel Saesneg Twenty Thousand Saints, mae Fflur Dafydd wedi cyrraedd y brig unwaith eto gyda nofel ddadleuol sy’n cymryd cipolwg ar un o brif sefydliadau Cymru, y Llyfrgell Genedlaethol. Wedi ei gosod yn y flwyddyn 2020, mae’r nofel yn dilyn criw o gymeriadau yn ystod un diwrnod dramatig pan fydd dwy lyfrgellwraig arfog yn meddiannu’r Llyfrgell.

Mae hon yn nofel ddychanol, ag iddi ddogn hael o hiwmor du, sy’n dychanu lyfrgellwyr, academyddion, gweision sifil, gwleidyddion a phorthorion, ac yn eu taflu’n ddidrugaredd at ei gilydd mewn argyfwng sinistr a bisâr. Y mae’r nofel hefyd yn ymdrin â nifer o themâu cyfredol – digideiddio, ôl-ffeministiaeth, beirniadaeth lenyddol, ac, yn bwysicaf oll, cof a hunaniaeth cenedl. Mae’r nofel yn ddrych amgen o ddyfodol y genedl, dyfodol lle fydd menywod yn llywodraethu; gwleidyddion yn dylanwadu’n ormodol ar y celfyddydau, a’r llyfr – a’r awdur - yn bethau sydd wedi mynd yn angof wrth i’r dechnoleg newydd gymryd eu lle. Mae hon yn sicr yn nofel heriol fydd yn tynnu blewyn o drwyn sawl darllenydd – yn enwedig y beirniaid gwrywaidd - ac sy’n sicr o ysgogi trafodaeth.

Yn debyg i weithiau eraill Fflur Dafydd, fel ei nofel am Enlli, mae’r nofel yn ddadansoddiad difyr o un o eiconau Cymru, gyda’r lleoliad ei hun yn troi’n brif gymeriad yn ystod y nofel, wrth i’r darllenydd weld y sefydliad hwn mewn golau newydd a chyffrous. Cafodd yr awdur ei hysbrydoli gan y lle pan roedd hi yno yn cwblhau ei doethuriaeth ar R.S. Thomas yn 2004, wrth iddi ymweld â’r Llyfrgell yn ddyddiol am gyfnod o dri mis.

“Ro’n i’n ffeindio’n hun yn dychmygu pob math o senarios gwahanol y gallai ddigwydd yn y Llyfrgell yn hytrach na chanolbwyntio ar fy ngwaith! Mae ‘na rhywbeth gwefreiddiol am fawredd yr adeilad, y carped coch, y pileri gwynion, a’r cysyniad fod holl gyfrinachau a hanes y genedl wedi ymgasglu mewn un man. Dyma un o’r sefydliadau mwyaf pwerus ac arwyddocaol sydd gennym yng Nghymru – ond eto dyma’r lle diwethaf y buasai rhywun yn disgwyl terfysg o unrhyw fath, gan ei fod yn le mor dawel a thangnefeddus – a’r ddeuoliaeth honno sy’n fy niddori.”

Mae’r nofel eisioes wedi torri tir newydd, gan mai dyma’r nofel gyntaf i gael ei lleoli yn gyfangwbl yn y Llyfrgell Genedlaethol. Mae’r nofel hefyd yn gwthio’r ffin rhwng y real a’r abswrd yn wastadol, wrth gynnwys cyfeiriadau at bob math o awduron hanesyddol a ffuglennol, ac er ei bod wedi ei lleoli yn 2020, camp yr awdur yw ei bod wedi creu dyfodol arswydus ac abswrd sy’n ddigon credadwy.

Caiff y nofel ei chyhoeddi ddwy flynedd wedi canmlwyddiant y Llyfrgell Genedlaethol yn 2007 ac fe fydd ar werth ar Faes yr Eisteddfod ac mewn siopau ar hyd a lled Cymru o heddiw ymlaen.

Magwyd Fflur Dafydd yn ardal Llandysul. Graddiodd mewn Saesneg ym Mhrifysgol Aberystwyth, cyn mynd ymlaen i ennill doethuriaeth am ei hastudiaeth o waith R.S. Thomas ym Mhrifysgol Bangor. Mae hi bellach yn darlithio yn yr Adran Saesneg ym Mhrifysgol Abertawe.

Daeth i’r brig mewn sawl cystadleuaeth yn yr Eisteddfod Genedlaethol, gan gynnwys gwobr y stori fer ac ysgoloriaeth Emyr Feddyg. Enillodd ei hail nofel, Atyniad, Fedal Ryddiaith Eisteddfod Genedlaethol Abertawe a’r Cylch, 2006, a derbyniodd ei nofel Saesneg gyntaf, Twenty Thousand Saints, wobr Oxfam a Gwyl y Gelli am Awdur Mwyaf Addawol 2009.

Y mae hi hefyd yn gantores-gyfansoddwraig boblogaidd, ac fe fydd ei thrydydd albwm, Byd Bach, sef taith o gwmpas Cymru trwy gyfrwng caneuon, yn cael ei rhyddhau ym mis Hydref eleni, ar label Rasal.

Mae hi newydd briodi ag Iwan ddydd Sadwrn diwethaf ac mae’r ddau wedi ymgartrefu yng Nghaerfyrddin.

Mae’r Eisteddfod Genedlaethol yn denu tua 160,000 o ymwelwyr yn flynyddol, ac fe’i chynhelir yn y gogledd a’r de bob yn ail blwyddyn. Ceir mynediad am ddim i holl weithgareddau’r Eisteddfod Genedlaethol am bris tocyn maes dyddiol.

Mae’r Eisteddfod yn derbyn grant gan Lywodraeth Cynulliad Cymru drwy Fwrdd yr Iaith Gymraeg, a rhoddodd y Llywodraeth £100,000 yn ychwanegol ar gyfer Eisteddfod Meirion a’r Cyffiniau 2009. Yn ogystal, mae’r Eisteddfod yn derbyn arian gan awdurdodau unedol Cymru drwy bartneriaeth gyda Chymdeithas Llywodraeth Leol Cymru. Cynhelir yr Eisteddfod ar Stad Rhiwlas ger Y Bala tan 8 Awst.

 

[http://www.eisteddfod.org.uk/cymraeg/content.php?nID=3&newsID=121]